Het antwoord is complexer dan velen verwachten.
Gegevens over de gezondheidszorg worden gedeeld door ziekenhuizen, verzekeraars, laboratoria, apotheken, onderzoekers, cloudaanbieders, overheidsinstanties en externe technologieleveranciers, vaak om legitieme operationele of klinische redenen.
Cyberaanvallen in de gezondheidszorg: wat recente gegevens laten zien
Recente analyses laten zien hoe cyberaanvallen in de gezondheidszorg snel kunnen overgaan van blootstelling aan gevoelige gegevens tot operationele onderbrekingen. ENISA meldt dat van de geanalyseerde gezondheidsgerelateerde incidenten voor het Dreigingslandschap voor 2024 45% ransomware en 28% datalekken betrof.
Kaspersky's analyse van ransomware voor 2025 laat ook zien hoe ransomwaregroepen hun tooling, targetingmethoden en regionale activiteit blijven aanpassen, waardoor de noodzaak voor gezondheidszorgorganisaties om zowel wereldwijde als lokale dreigingspatronen te monitoren, wordt versterkt.
Tegelijkertijd is het aantal organisaties dat gevoelige patiëntinformatie verwerkt aanzienlijk toegenomen, waardoor het risico op cyberbeveiliging en het toezicht door de regelgevende instanties is toegenomen
prioriteit voor cyberbeveiliging .
Wat zijn zorggegevens?
Gegevens over gezondheidszorg zijn alle informatie met betrekking tot de lichamelijke of geestelijke gezondheid, medische behandeling, verzekeringsdekking of betalingen van gezondheidszorg van een persoon.
Hiertoe behoort:
- Elektronische medische dossiers (EPD's)
- Diagnostische beeldvorming en laboratoriumresultaten
- Geschiedenis van recepten
- Verzekeringsclaims
- Factureringsgegevens
- Biometrische gegevens
- Genetische gegevens
- Gegevens van draagbare apparaten en gezondheidsapps
- Afspraken
- over geestelijke gezondheid.
Sommige datasets in de gezondheidszorg bevatten ook persoonlijk identificeerbare informatie (PII), financiële gegevens en gedragsgegevens, waardoor ze bijzonder waardevol zijn voor cybercriminelen.
Volgens het Threat Landscape for the Health Sector van de European Union Agency for Cybersecurity (ENISA) worden zorgorganisaties steeds meer onder druk gezet door ransomware, compromissen in de toeleveringsketen en aanvallen op gevoelige patiëntinformatie.
Waarom delen zorgorganisaties patiëntgegevens?
De huidige zorgomgevingen zijn afhankelijk van het delen van informatie. Klinische zorg, verzekeringssystemen, volksgezondheidsoperaties en medisch onderzoek zijn allemaal afhankelijk van veilige toegang tot nauwkeurige gegevens.
Verschillende organisaties hebben toegang tot gezondheidsgegevens voor verschillende operationele doeleinden.
Klinische zorg en behandeling
Artsen, verpleegkundigen, specialisten, apothekers en laboratoria hebben toegang tot patiëntinformatie nodig om de behandeling veilig en nauwkeurig te kunnen uitvoeren.
Dit kan een medische geschiedenis, allergieën, testresultaten, medicatiegegevens, beeldvormingsgegevens en eerdere diagnoses zijn.
Zonder het delen van gegevens wordt de continuïteit van de zorg aanzienlijk moeilijker, vooral wanneer patiënten zich verplaatsen tussen zorgverleners of hulpdiensten.
Verwerking van verzekeringen en betalingen
Zorgverzekeraars hebben toegang tot bepaalde medische gegevens en factureringsgegevens nodig om claims te verwerken, behandelingen goed te keuren, fraude te detecteren, te controleren of ze in aanmerking komen voor vergoedingen en vergoedingen te beheren.
In veel landen creëren betalingssystemen voor de gezondheidszorg grote ecosystemen van schadeverwerkers, leveranciers van facturen en administratieve tussenpersonen met verschillende niveaus van toegang tot gevoelige gegevens.
Rapportage over de volksgezondheid en de overheid
Zorgaanbieders zijn mogelijk wettelijk verplicht om gegevens te delen met regelgevende instanties of volksgezondheidsinstanties.
Voorbeelden hiervan zijn de rapportage van infectieziekten, het volgen van vaccins, het rapporteren van sterfte en nationale statistieken over de gezondheidszorg en het monitoren van de veiligheid van geneesmiddelen.
Tijdens de COVID-19-pandemie hebben veel regeringen de kaders voor het delen van gezondheidsgegevens uitgebreid om epidemiologische analyse en crisisrespons te ondersteunen.
Onderzoek en medische innovatie
Universiteiten, farmaceutische bedrijven en onderzoeksinstellingen hebben vaak toegang tot gegevens over de gezondheidszorg voor klinische proeven en de ontwikkeling van geneesmiddelen, studies over de volksgezondheid, training van AI-modellen en medisch onderzoek.
In veel gevallen worden gegevens vóór gebruik geanonimiseerd of gepseudonimiseerd. Onderzoekers en regelgevers blijven echter discussiëren over hoe effectief anonimisering de identiteit van de patiënt in grootschalige datasets beschermt.
Technologieplatforms en cloudaanbieders
De moderne gezondheidszorg vertrouwt nu op een cloudinfrastructuur, analyseplatforms, software-as-a-service-aanbieders en AI-systemen.
Dit betekent dat externe technologieleveranciers patiëntendossiers, planningssystemen, beeldarchieven, bewakingsgegevens op afstand en telezorgcommunicatie mogen verwerken of opslaan.
Organisaties in de gezondheidszorg erven daarom de risico's van de toeleveringsketen en van derden van externe technologische ecosystemen.
Wie heeft toegang tot zorggegevens?
Afhankelijk van het rechtsgebied, de zorgverlener en de technologische omgeving zijn zorggegevens mogelijk toegankelijk voor:
- Zorgaanbieders en clinici
- Ziekenhuizen en zorgnetwerken
- Zorgverzekeraars
- Apotheken en laboratoria
- Overheids- en volksgezondheidsinstanties
- Medische onderzoekers
- Farmaceutische bedrijven
- Cloudserviceproviders
- Fabrikanten van medische hulpmiddelen
- Technologie van derden leveranciers
- Beheerde serviceproviders
- AI en analyseplatforms.
De toegangsniveaus variëren aanzienlijk, afhankelijk van de operationele behoefte, regelgeving, kaders voor toestemming en organisatorische beveiligingsmaatregelen.
Welke soorten zorggegevens zijn het meest gevoelig?
Niet alle gegevens over de gezondheidszorg brengen hetzelfde risico met zich mee. Zeer gevoelige categorieën zijn onder meer:
- Dossiers over geestelijke gezondheid
- Genetische informatie
- Gegevens over reproductieve gezondheid
- Gegevens over behandeling van drugsmisbruik
- Hiv-status
- Biometrische identificatiegegevens
- Gezondheidsgegevens van kinderen.
Deze datasets kunnen aanzienlijke risico's op het gebied van privacy, reputatie en juridische zaken met zich meebrengen als ze worden blootgesteld.
Genetische en biometrische gegevens zijn bijzonder gevoelig omdat ze niet gemakkelijk kunnen worden gewijzigd nadat ze zijn gehackt, in tegenstelling tot wachtwoorden of betaalkaarten.
Waarom zijn zorggegevens waardevol voor cybercriminelen?
Met medische dossiers kunt u veel geld verdienen omdat ze medische, financiële en identiteitsgegevens in één dataset combineren.
Gestolen zorggegevens kunnen worden gebruikt voor:
- Identiteitsdiefstal
- Verzekeringsfraude
- Afpersing
- Chantage
- Financiële fraude
- Phishingaanvallen
- Diefstal van aanmeldgegevens
- Social engineering.
Ook organisaties in de gezondheidszorg werken vaak onder grote operationele druk, waardoor ze een aantrekkelijk doelwit zijn voor ransomware.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie kunnen aanvallen op gezondheidszorgsystemen de klinische operaties verstoren, de behandeling vertragen en de veiligheid van de patiënt rechtstreeks aantasten.
Welke regelgeving is van toepassing op de toegang tot zorggegevens?
De toegang tot gegevens in de gezondheidszorg is wereldwijd streng gereguleerd, maar de vereisten verschillen aanzienlijk tussen landen en regio's, met verschillende regels voor de privacy, opslag en toegang van gegevens in de gezondheidszorg.
Hoe reguleert het HIPAA gegevens over de gezondheidszorg?
De Health Insurance Portability and Accountability Act (HIPAA) regelt hoe bijvoorbeeld in de Verenigde Staten wordt omgegaan met beschermde gezondheidsinformatie (PHI). Het HIPAA stelt regels vast voor:
- Gegevensbescherming
- Toestemming van de patiënt
- Beveiligingsmaatregelen
- Melding van inbreuken
- Afhandeling door derden.
Organisaties die omgaan met PHI kunnen hoge boetes krijgen bij niet-naleving.
Hoe beschermt de AVG gezondheidsgegevens in Europa?
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) classificeert gezondheidsgegevens als een speciale categorie van persoonlijke gegevens die een betere bescherming vereisen. De AVG introduceert vereisten voor:
- Rechtmatige verwerking
- Expliciete toestemming
- Gegevensminimalisering
- Grensoverschrijdende overdrachten
- Rechten van betrokkenen.
Zorginstellingen die internationaal actief zijn, moeten vaak overlappende regelgevingskaders beheren.
Hoe veranderen AI en regels voor gegevensbeheer de beveiliging van de gezondheidszorg?
Nieuwe regelgeving begint het volgende aan te pakken:
- Transparantie van AI-modellen
- Geautomatiseerde besluitvorming
- Grensoverschrijdend gebruik van gezondheidsgegevens
- Digitale gezondheidsplatforms
- Bestuur van medische AI.
Nu zorgorganisaties gebruik maken van AI-gestuurde diagnostiek en analyse, besteden regelgevers meer aandacht aan de manier waarop patiëntgegevens worden verzameld, bewaard en gebruikt voor modeltraining.
Wat zijn de grootste risico's van slecht beheerde toegang tot gegevens in de gezondheidszorg?
Veel inbreuken op de gezondheidszorg worden niet veroorzaakt door één enkele catastrofale fout. In plaats daarvan zijn ze het gevolg van gelaagde operationele zwakheden.
Veelvoorkomende problemen zijn:
- Te veel gebruikersrechten
- Oudere systemen
- Kwetsbaarheden in software en backdoors
- Slecht identiteitsbeheer
- Onbeveiligde API's
- Blootstelling van derden
- Verkeerd geconfigureerde cloudomgevingen
- Zwakke segmentatie
- Phishingaanvallen
- Ontoereikende logboekregistratie en monitoring.
Omgevingen in de gezondheidszorg zijn vaak operationeel complex, met een oudere infrastructuur, gedistribueerde netwerken en grote gebruikerspopulaties. Dit zorgt voor aanzienlijke uitdagingen op het gebied van zichtbaarheid en toegangscontrole voor beveiligingsteams.
Waarom is het risico van derden een groot probleem op het gebied van cyberbeveiliging in de gezondheidszorg?
Veel zorgaanbieders beheren niet langer alle systemen intern. Externe leveranciers kunnen zijn:
- Cloudproviders
- Beheerders van de inkomstencyclus
- Leveranciers van medische apparatuur
- Leveranciers van AI-platforms
- Telehealth-services
- Beheerde serviceproviders
- Bedrijven voor gegevensanalyse.
Een compromis dat één leverancier raakt, kan meerdere zorgorganisaties tegelijk blootstellen. Dit risico is groter geworden naarmate de ecosystemen van de gezondheidszorg meer digitaal met elkaar verbonden en AI-gedreven worden.
Organisaties hebben nu een beter inzicht nodig in moderne beveiligingsecosystemen voor de gezondheidszorg en verbonden infrastructuuromgevingen om te begrijpen waar gevoelige gegevens zich bevinden, wie er toegang toe heeft en hoe externe blootstelling in de loop van de tijd evolueert.
Hoe kunnen ondernemingen de toegang tot gezondheidszorggegevens veilig beheren?
Zorgorganisaties hebben een gelaagde aanpak nodig die governance, identiteitsbeveiliging, monitoring en blootstellingsbeheer combineert.
Hoe verkleint de toegang met de minste bevoegdheden het risico op gegevens in de gezondheidszorg?
Toegang met minimale bevoegdheden betekent dat gebruikers alleen toegang krijgen die nodig is voor hun rol.
Dit vermindert:
- Risico's van insiders
- Misbruik van inloggegevens
- Laterale actie
- Onbedoelde blootstelling.
Toegangscontroles moeten ook continu zijn in plaats van jaarlijks.
Waarom zijn identiteits- en authenticatiecontroles essentieel in de gezondheidszorg?
Omgevingen in de gezondheidszorg blijven vaak het doelwit van phishing. Organisaties moeten prioriteit geven aan:
- Meervoudige verificatie
- Detectie van identiteitsbedreigingen
- Beheer van privileges
- Beleid voor voorwaardelijke toegang
- Bewaking van sessies.
Identiteitsbeveiliging is een essentieel onderdeel geworden van de cyberweerbaarheid van de gezondheidszorg.
Waarom hebben gezondheidswerkers een cyberbeveiligingstraining nodig?
Veel aanvallen beginnen met alledaagse acties, zoals het openen van een phishing-e-mail, het hergebruik van een wachtwoord, het goedkeuren van een ongebruikelijk verzoek om toegang of het verkeerd omgaan met gevoelige gegevens.
In zorgomgevingen kunnen deze fouten een impact hebben op meer dan de privacy: ze kunnen klinische systemen verstoren, de zorg vertragen en zeer gevoelige patiëntinformatie blootleggen. Ze kunnen zelfs levens in gevaar brengen.
De training moet praktisch en rolgebaseerd zijn en in de loop van de tijd worden herhaald. Klinisch personeel, administratieve teams, IT-gebruikers en senior managers lopen verschillende risico's, dus een enkele jaarlijkse bewustwordingssessie is zelden genoeg. Doeltreffende programma's moeten werknemers helpen phishing en social engineering te herkennen, patiëntgegevens veilig te verwerken, verdachte activiteiten snel te melden en inzicht te krijgen in de relatie tussen hun toegangsrechten en de veiligheid van de patiënt en de naleving van de regelgeving.
Hoe moeten zorgorganisaties de blootstelling van derden monitoren?
Organisaties moeten voortdurend het volgende beoordelen:
- Toegangsniveaus van leveranciers
- Blootstelling aan API's
- Cloudconfiguraties
- Externe aanvalsoppervlakte
- Afhankelijkheid van software.
Informatie over dreigingen en proactief risicobeheer zijn essentieel om te bepalen welke externe blootstellingen het grootste operationele risico met zich meebrengen.
Waarom moeten gevoelige gegevens in de gezondheidszorg worden versleuteld?
Versleuteling helpt het blootstellingsrisico tijdens gegevensopslag, verzending, back-upbewerkingen en cloudsynchronisatie te verminderen. Versleuteling alleen lost echter geen zwakke punten in het identiteits- of toegangsbeheer op.
Daarom moet versleuteling worden gecombineerd met bredere controles voor gegevensbeveiliging, waaronder:
Hoe kunnen beveiligingsteams de zichtbaarheid van zorgomgevingen verbeteren?
Veel zorgorganisaties worstelen met een gefragmenteerd inzicht in klinische systemen, cloudplatforms, medische apparaten, identiteitsinfrastructuur en applicaties van derden.
Beveiligingsteams hebben gecentraliseerde platforms voor zichtbaarheid en blootstellingsbeheer nodig om te identificeren welke risico's de grootste operationele impact hebben.
Waarom is het beheer van gegevens in de gezondheidszorg belangrijker in het AI-tijdperk?
De adoptie van AI versnelt in de gezondheidszorg, waaronder:
- Diagnostische ondersteuning
- Hulp bij klinische beslissingen
- Medische beeldvormingsanalyse
- Patiëntenbetrokkenheid
- Voorspellende analyses
- Operationele automatisering.
Deze systemen zijn vaak afhankelijk van grote datasets in de gezondheidszorg. Als gevolg hiervan moeten organisaties nu rekening houden met:
- AI-training databeheer
- Modeltoegangscontroles
- Gegevensafkomst
- Bewaarbeleid
- Blootstelling van gevoelige gegevens in AI-pipelines
- Risico's van AI-platforms van derden.
AI-gestuurde cybersecurity-operaties en bescherming van de cloudworkload worden belangrijker naarmate de zorgomgevingen zich uitbreiden via hybride infrastructuur, verbonden apparaten en externe AI-ecosystemen.
Wat zijn praktische tips voor beveiligingsteams in de gezondheidszorg?
De toegang tot gegevens in de gezondheidszorg is niet per se problematisch. De moderne gezondheidszorg is afhankelijk van de gecontroleerde uitwisseling van informatie tussen grote ecosystemen van zorgaanbieders, verzekeraars, onderzoekers en technologiepartners.
De echte uitdaging is de zichtbaarheid en het bestuur. Veel organisaties begrijpen niet langer volledig:
- Welke systemen gevoelige gegevens uit de gezondheidszorg bevatten
- Welke derde partijen toegang hebben
- Hoe toegangsrechten zich in de loop van de tijd ontwikkelen
- Waar er sprake is van overmatige blootstelling
- Hoe AI-systemen gevoelige informatie gebruiken.
Voor beveiligingsteams van ondernemingen is de vraag niet langer alleen maar 'Wie heeft toegang?' maar 'Kunnen we die toegang in een snel groeiend ecosysteem voor de gezondheidszorg continu verifiëren, monitoren en controleren?
Ondersteunende bronnen en meer informatie over
- ENISA Threat Landscape for the Health Sector
- Securelist – Wereldwijde trends en cijfers over ransomware
- Wereldgezondheidsorganisatie – Cybersecurity and Digital Health
- Richtlijnen voor het beheer van gezondheidsgegevens van de OESO
- European Data Protection Board – Richtlijnen voor gezondheidsgegevens
